بهاء الدين محمد بن شيخعلي الشريف اللاهيجي
788
تفسير شريف لاهيجى ( فارسى )
كرده كه « كانت قريش لا يستحلون ان يظلموا احدا فى هذا البلد و يستحلون ظلمك فيه » وَ والِدٍ وَ ما وَلَدَ و قسم ميخورم به پدر يعنى بآدم عليه السّلام كه ابو الآباء است و به آنچه زائيده است از انبيا و اوصيا و اتباع ايشان و اينمعنى مروى از حضرت صادق عليه السّلام است چنانچه صاحب مجمع البيان تصريح كرده در اصول كافى بحديث مرفوع روايت كرده كه مراد از « والد » امير المؤمنين عليه السّلام است و از « ما ولد » باقى ائمهء هدى عليهم السلم مخفى نماند كه « وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهذَا الْبَلَدِ » جملهء معترضه است ميان جمل قسميه و فائدهء آن عتاب بر قريش است بنا بر معنى كه از حديث مستفاد ميگردد و جواب قسم اينست كه لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ يعنى قسم به اين امور كه هر آينه بتحقيق آفريدهام آدمى را در تعب و مشقت و آدمى از مبدأ فطرت تا وقت موت گرفتار انواع محنت و مشقت است و على بن ابراهيم ميگويد كه فى كبد اى منتصبا يعنى خداى تعالى آفريده آدمى را منتصب القامه بنا برين كبد بمعنى استوا و استقامتست و ساير حيوانات را مكبّ و سرنگون آفريده در كتاب علل الشرائع از حماد بن عثمان روايت كرده كه او گفت من از حضرت صادق عليه السّلام پرسيدم كه ما مىبينيم كه در ميان دستهاى دواب نشانى هست مانند نشان داغ اين از چه وجه باشد ؟ حضرت فرمود كه آن نشان دو طرف سوراخ بينى آنهاست چه اين دو لب در بطن مادر سرنگونند و اطراف بينى آنها در ميان دستهاى آنها چسبيده و از اينجهت نشانى در آنجا بهمرسيده بخلاف آدمى كه در بطن مادر مستوى القامت است ازينست كه حق تعالى فرمود « لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ يعنى لقد خلقنا الانسان فى بطن امه منتصب القامة » أَ يَحْسَبُ آيا مىپندارد آدمى أَنْ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ اى على عقابه أَحَدٌ اينكه هرگز قادر نيست بر عقاب و انتقام او هيچكس اين گمان باطل است بلكه ازو انتقام خواهند كشيد يَقُولُ گويد او از روى حسرت و ندامت بعد از ظهور قيامت أَهْلَكْتُ هلاك كردم يعنى ضايع ساختم در دنيا مالًا لُبَداً مال وافر بسيار را در عداوت پيغمبر خدا « و فى رواية هو عمرو بن عبد ود حين عرض عليه على بن ابى طالب